Page 4 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 4
II
เสือเต้น โครงการเขื่อนท่าแซะ เป็นต้น ในอีกด้านหนึ่ง ในขณะที่ชุมชนที่อยู่ในพื้นที่โครงการ มีวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพา
ความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศเศรษฐกิจของชุมชนขึ้นอยู่กับความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศ จึงวิตกว่า จะมี
ผลต่อการประกอบอาชีพและคุณภาพชีวิต ทําให้ชุมชนต่อต้าน เพราะชุมชนไม่เชื่อว่าการที่เศรษฐกิจของประเทศดี
ขึ้น จะทําให้เศรษฐกิจของพวกเขาดีขึ้น ชุมชนเห็นว่าโครงการพัฒนาของภาครัฐนั้น ตอบสนองต่อการพัฒนา
เศรษฐกิจขนาดใหญ่มากกว่าเพื่อสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชน รวมทั้งที่ผ่านมา เรื่องการชดเชยต่อผู้เสียประโยชน์หรือ
ผู้เสียสละในการโครงการพัฒนาของภาครัฐ ไม่มีการชดเชยค่าเสียโอกาสในการประกอบอาชีพในอนาคต เพียงแต่
ชดเชยตามมูลค่าทรัพย์สินในปัจจุบันเท่านั้น จนทําให้มีการร้องเรียนเรื่องการชดเชยและค่าเสียโอกาส ในหลาย
กรณี
๓) อํานาจในการตัดสินใจการจัดการทรัพยากรน้ํา เป็นของหน่วยงานภาครัฐ แม้ว่าหลักการ
นโยบาย ระบุถึงการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ รวมทั้งทรัพยากรน้ํา
ด้วยก็ตาม แต่ในทางปฏิบัติอํานาจในการตัดสินใจในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา เช่น การเปิด-ปิดประตูระบาย
น้ํา การตัดสินใจในการพัฒนาแหล่งน้ํา ยังคงเป็นอํานาจการตัดสินใจของหน่วยงานภาครัฐ ยังไม่มีกลไกและระบบ
การตัดสินใจร่วมกันอย่างแท้จริง
๔) การไม่มีส่วนร่วมของชุมชน ในการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ สังคม
และวัฒนธรรม ทําให้ข้อมูลในมิติเรื่องระบบนิเวศและวิถีชีวิตของชุมชน รวมทั้งมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ชุมชนได้รับ
จากการใช้ประโยชน์ของระบบนิเวศ ไม่ได้รับการศึกษาอย่างละเอียดถี่ถ้วน การตีความคุณค่าและมูลค่าทาง
เศรษฐกิจของระบบนิเวศระหว่างชุมชนกับหน่วยงานแตกต่างกัน หน่วยงานมองจากสิ่งที่เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจที่
เห็นประจักษ์ เช่น การทําการเกษตร อุตสาหกรรม หรือการทําธุรกิจรูปแบบต่าง แต่ชุมชนใช้ประโยชน์หลายด้าน
จากทรัพยากรธรรมชาติ เช่น หาของป่า ถ่านฟืน ไข่มดแดง ปลา เป็นต้น นอกจากนั้น รายงานผลกระทบ
สิ่งแวดล้อม เป็นเรื่องของเทคนิคความรู้ทางวิชาการ ที่ชาวบ้านทั่วไปไม่สามารถที่จะเข้าใจได้ ทําให้การตัดสินใจ
ยอมรับหรือไม่ยอมรับ ไม่ได้มาจากความรู้ความเข้าใจที่แท้จริง หรือการให้ข้อมูลที่ขาดความรอบด้าน ผลกระทบ
ด้านลบจะแสดงให้เห็นเมื่อสร้างเสร็จแล้ว เช่น กรณีเขื่อนปากมูล เขื่อนราษีไศลโครงการขุดลอกคลองลําพะเนียง
เป็นต้น
๕) การคัดค้านโครงการก่อสร้างของภาครัฐ ส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจากการรับรู้ข้อมูลเกี่ยวกับที่มา
และผลกระทบของโครงการ ทั้งนี้ เพราะชุมชนจะรับรู้ว่ามีโครงการก่อสร้างในพื้นที่ก็ต่อเมื่อ หน่วยงานเจ้าของ
โครงการเริ่มทําการศึกษาความเหมาะสมของโครงการ ชุมชนรับรู้เรื่องราวของโครงการฯ จากการเข้าร่วมประชุม
รับฟังคําชี้แจงของหน่วยงานเท่านั้น ที่มาของความขัดแย้ง ก็คือ ความรู้ความเข้าใจเรื่องผลกระทบของโครงการที่
แตกต่างกัน ในส่วนของชุมชนมองว่าโครงการก่อสร้างของภาครัฐมีผลกระทบที่รุนแรงต่อระบบนิเวศ โดยเฉพาะ
โครงการก่อสร้างเขื่อนอ่างเก็บน้ําในพื้นที่ต้นน้ํา ชุมชนที่ไม่เชื่อถือข้อมูลของหน่วยงานเจ้าของโครงการก็จะต่อต้าน
ก็จะแสวงหาข้อมูลจากแหล่งอื่น ๆ เพื่อเป็นข้อมูลในการคัดค้าน ต่อต้าน ต่างคนต่างใช้ข้อมูลและความรู้คนละชุด
กัน ความขัดแย้งจึงเกิดขึ้น
รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”
