Page 61 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

หน้ า | ๔๗

อําเภอนบพิตํา จังหวัดนครศรีธรรมราช เช่น โครงการสร้างเขื่อนคลองขลุง ในพื้นที่ตําบลเกวียนหัก อําเภอขลุง

จังหวัดจันทบุรี โครงการอ่างเก็บน้ําคลองซาในพื้นที่ตําบลบางดี อําเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง และตําบลนิคม
อําเภอบางขัน จังหวัดนครศรีธรรมราช การก่อสร้างโครงการอ่างเก็บน้ําลําพะยา ในพื้นที่บ้านทองล้น ตําบลลําพะ

ยา อําเภอเมือง จังหวัดยะลา ชุมชน โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ําคลองลําแซง และโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ํา
คลองลําขัน ในพื้นที่ตําบลเขาพระ อําเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ําในพื้นที่ตําบลศรีดงเย็น

อําเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ โครงการอ่างเก็บน้ําแม่ขาน อําเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ฯลฯ เป็นต้น

สาเหตุของความขัดแย้งมาจากการที่ประชาชน ไม่ได้มีส่วนรับรู้และไม่มีการส่วนร่วมในการศึกษา

ความเหมาะสมและตัดสินใจ ตั้งแต่การริเริ่มดําเนินโครงการ ทําให้มีความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบโครงการ ว่าจะ
ทําลายทรัพยากรป่าไม้ ระบบนิเวศน์ที่อุดมสมบูรณ์ ซึ่งจะทําให้ส่งผลกระทบต่อแหล่งต้นน้ํา

ลําธารและอาหารของ นอกจากนั้นประชาชนเกรงว่า จะต้องอพยพโยกย้ายออกจากถิ่นฐานที่ตั้งบ้านเรือนและ

พื้นที่ทําการเกษตรเดิม ซึ่งจะส่งผลต่อการทํามาหากินของพวกเขา

การเปลี่ยนแปลงอํานาจในการตัดสินใจในการจัดการน้ํา ก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทําให้เกิดความ

ขัดแย้งในรูปแบบนี้ เช่น กรณีโครงการเขื่อนป้องกันน้ําท่วม จังหวัดเชียงใหม่ ชาวบ้านเกรงว่าหากดําเนินการแล้ว
ระบบการจัดการน้ําทั้งหมดจะอยู่ในอํานาจของกรมชลประทาน และอาจส่งผลกระทบต่อระบบการจัดการน้ํา

ดั้งเดิมของชุมชน โดยเฉพาะระบบเหมืองฝายของชุมชนที่ใช้หลักการด้านประเพณีวัฒนธรรมพื้นบ้านของชาวเหนือ
มาผสมผสานกับเรื่องของทรัพยากรธรรมชาติไว้ได้อย่างลงตัว การจัดการน้ําด้วยระบบเหมืองฝายของชุมชนที่ผ่าน

มาสะท้อนให้เห็นถึงมิติทางวัฒนธรรม สังคม และการมีส่วนร่วมของชุมชน

แนวคิดที่แตกต่างในเรื่อง การแก้ปัญหาภัยแล้งและน้ําท่วม เช่น โครงการก่อสร้างเขื่อนแก่งเสือเต้น

ที่กรมชลประทานชี้แจงวัตถุประสงค์ว่าจะสามารถแก้ไขปัญหาภัยแล้งและน้ําท่วมในลุ่มน้ํายมได้ ทั้งที่มีผล
การศึกษาจากหลายหน่วยงานได้ข้อสรุปแล้วว่า โครงการเขื่อนแก่งเสือเต้นไม่สามารถแก้ไขปัญหาภัยแล้งและน้ํา

ท่วมได้ และชุมชนในลุ่มน้ํายมเห็นว่าควรเลือกใช้วิธีการสร้างแหล่งน้ําขนาดเล็กในลุ่มน้ํายม แทนการสร้างเขื่อน

แก่งเสือเต้น เพราะแก้ปัญหาได้และไม่ทําลายพื้นที่ป่าไม้ ซึ่งชุมชนมองว่าเป็นอ่างเก็บน้ําธรรมชาติที่มีประสิทธิภาพ
ไม่แตกต่างจากเขื่อน

๒) ความขัดแย้งที่เกิดจากโครงการก่อสร้างและพัฒนาแหล่งน้ํา ลําน้ํา ของภาครัฐที่ส่งผลกระทบ
กับระบบนิเวศน์ลําน้ําและวิถีชีวิตของชุมชน เป็นรูปแบบความขัดแย้งที่มีเรื่องร้องเรียนเป็นอันดับสอง จํานวน ๑๕

เรื่อง คิดเป็นร้อยละ ๒๖.๓๒

ความขัดแย้งในรูปแบบนี้มีสาเหตุมาจากโครงการก่อสร้างและพัฒนาแหล่งน้ํา ลําน้ํา ของภาครัฐ

ที่สร้างขึ้น ขาดความรู้ความเข้าใจหรือไม่ได้ให้ความสําคัญในเรื่องนิเวศวิทยาของลําน้ํา ทําให้โครงการมีผลกระทบ

ต่อทรัพยากรธรรมชาติและทรัพยากรประมงในลําน้ํา ได้แก่ การสร้างเขื่อนปากมูล ทําให้ปลาจากแม่น้ําโขงอพยพ
ขึ้นมาวางไข่ในแม่น้ํามูลไม่ได้ โครงการฝายหัวนาที่ก่อสร้างกั้นลําน้ํามูลบริเวณบ้านกอก ตําบลหนองแก้ว อําเภอ

กันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ เป็นการสร้างโดยขาดความรู้ความเข้าใจ เรื่องระบบนิเวศน์ของป่าบุ่งป่าทาม ทําให้
ป่าบุ่งป่าทามที่เป็นแหล่งทรัพยากรที่มีคุณค่าของชุมชนถูกทําลายไปอย่างสิ้นเชิง โครงการขุดลอกร่องน้ําบริเวณ

รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา”