Page 103 - วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 1 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม - สิงหาคม 2563)
P. 103
102 วารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชน
ปัญหาการรับรองสิทธิของบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ
เมื่อเดือนมิถุนายน 2563 ทางวารสารกฎหมายสิทธิมนุษยชนได้รับเกียรติเป็นอย่างยิ่งจากท่าน
ศาสตราจารย์กิตติคุณ วิทิต มันตาภรณ์ ศาสตราภิชานแห่งคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นักนิติศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ นักวิชาการด้านสิทธิมนุษยชน
มีชื่อเสียงทั้งในและระหว่างประเทศ เคยด�ารงต�าแหน่งในองค์การสหประชาชาติหลายต�าแหน่ง อาทิ
ผู้รายงานพิเศษแห่งองค์การสหประชาชาติต่อสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนในสาธารณรัฐประชาธิปไตย
ประชาชนเกาหลี ผู้รายงานพิเศษของคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติในประเด็นการขายเด็ก
การค้าประเวณีในเด็ก และสื่อลามกที่เกี่ยวกับเด็ก ประธานกรรมการไต่สวนข้อเท็จจริงการละเมิด
สิทธิมนุษยชนในประเทศไอวอรีโคสต์ กรรมการไต่สวนข้อเท็จจริงการละเมิดสิทธิมนุษยชนในประเทศ
ซีเรีย บทบาทในฐานะนักวิชาการด้านกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่มากด้วยประสบการณ์
การท�างานวิจัยในด้านการพัฒนานโยบาย และความสนใจในประเด็นเกี่ยวกับวิถีทางเพศและอัตลักษณ์
ทางเพศ (sexual orientation and gender identity) อดีตประธานร่วมในการประชุมยกร่างหลักการ
ยอกยาการ์ตา ว่าด้วยการใช้กฎหมาย สิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ ร่วมกับนักนิติศาสตร์สากล
และเมื่อปี ค.ศ. 2016 ท่านได้รับแต่งตั้งโดยคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติให้ท�าหน้าที่
เป็นผู้เชี่ยวชาญอิสระว่าด้วยการป้องกันจากการใช้ความรุนแรงและการเลือกปฏิบัติบนพื้นฐานของ
วิถีทางเพศและอัตลักษณ์ทางเพศ (Independent Expert on protection against violence and
discrimination based on sexual orientation and gender identity) โดยในวารสารฉบับนี้ท่านได้
สละเวลาอันมีค่ายิ่งเพื่อแสดงทัศนะต่อสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของบุคคลที่มีความหลากหลาย
ทางเพศในประเทศไทยผ่านมุมมองของกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ
1. วิถีทางเพศ (Sexual Orientation) และอัตลักษณ์ทางเพศ (Gender Identity) เป็น
ส่วนส�าคัญของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์นั้นหมายความว่าอย่างไร
ประการแรก ต้องท�าความเข้าใจค�าศัพท์ที่เกี่ยวข้องเสียก่อน เช่น ค�าว่า “เพศ” (sex) เดิมถูก
เข้าใจว่าเป็นเรื่องทางชีวภาพเท่านั้น ต่อมาเราเข้าใจว่ามนุษย์มีความรู้สึกหรืออัตลักษณ์หรือ
ความสัมพันธ์ทางสังคมที่ไม่เหมือนกับเพศก�าเนิด จึงเกิดค�าว่า “เพศสภาพ” (gender) ภายหลังเมื่อมีแนว
ความคิดที่เอื้อต่อความหลากหลายทางเพศมากขึ้น จึงเกิดค�าว่า “ทางเลือกหรือวิถีทางเพศ” (sexual
orientation) กล่าวคือบุคคลอาจมีความสนใจทางเพศต่อเพศเดียวกัน (homosexual) หรือต่างเพศ
(heterosexual) ก็ได้ แต่ในปัจจุบันมีเกือบ 70 ประเทศลงโทษการมีเพศสัมพันธ์กับเพศเดียวกัน
ส่วนเรื่อง “อัตลักษณ์ทางเพศ” (gender identity) พบว่า มีหลายสิบประเทศที่ยังไม่รับรองให้มีการ
เปลี่ยนเพศโดยก�าเนิดไปเป็นเพศสภาพตามที่มีอัตลักษณ์หรือความรู้สึก ค�าศัพท์ที่ค่อนข้างใหม่ คือ
“การแสดงออกทางเพศสภาพ” (gender expression) คือ การแสดงออกอาจไม่เหมือนกับเพศ
ก�าเนิด เช่น การแต่งกายไม่ตรงกับเพศก�าเนิด (cross-dressing) ปัจจุบันมีประมาณ 20 ประเทศที่
ลงโทษบุคคลที่แต่งกายไม่เหมือนเพศก�าเนิด ซึ่งเป็นประเด็นในทางสาระ (substantive issue) มากขึ้น
ค�าศัพท์ที่เกิดขึ้นใหม่อีกค�าคือ “ลักษณะทางเพศ” (sex characteristics) ซึ่งใช้ในแวดวงระหว่างประเทศ
