Page 8 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการศึกษาเพื่อเตรียมการจัดให้มีสถาบันพัฒนาระบบและองค์ความรู้ด้านสิทธิมนุษยชนภายใต้การกำกับดูแลของ กสม.

บทที่ 1

บทนํา

1.1. หลักการและเหตุผล

รัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 247 ประกอบพระราชบัญญัติประกอบ
รัฐธรรมนูญวาดวยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแหงชาติ พ.ศ. 2560 มาตรา 26 และมาตรา 27 กําหนดให
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแหงชาติ (กสม.) มีหนาที่และอํานาจในการเสนอแนะมาตรการหรือแนวทางใน

การสงเสริมและคุมครองสิทธิมนุษยชนตอรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และหนวยงานที่เกี่ยวของ รวมตลอดทั้งการ
แกไขปรับปรุงกฎหมาย กฎ ระเบียบ หรือคําสั่งใด ๆ เพื่อใหสอดคลองกับหลักการสิทธิมนุษยชน รวมถึง
สงเสริม สนับสนุน และรวมมือแกบุคคล หนวยงานของรัฐ และภาคเอกชนในการศึกษา วิจัย และเผยแพร
ความรูและพัฒนาความเขมแข็งดานสิทธิมนุษยชน โดยกําหนดใหสํานักงาน กสม. มีหนาที่และอํานาจในเรื่อง

งานธุรการ การอํานวยความสะดวก ชวยเหลือ สงเสริม และสนับสนุนการปฏิบัติงานของ กสม. รวมทั้งศึกษา
รวบรวม วิเคราะหขอมูล และสนับสนุนใหมีการวิจัยเกี่ยวกับงานของ กสม.

หากพิจารณาสถานการณการวิจัยและพัฒนาองคความรูดานสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย โดยจําแนก
ตามประเภทหนวยงานดําเนินการ พบวา ในปจจุบันแบงออกเปน 3 กลุม กลุมแรก เปนการวิจัยและการจัด
การศึกษาในมหาวิทยาลัย มีสถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดลเปนสถาบันหลัก ซึ่งมี

ทั้งงานวิจัยและการเรียนการสอน โดยมีหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสิทธิมนุษยชน (หลักสูตร
นานาชาติ) และหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา ในขณะที่มีความพยายาม
ในการจัดตั้งศูนยศึกษาสิทธิมนุษยชนและสันติวิธี วิทยาลัยการเมืองการปกครอง มหาวิทยาลัยมหาสารคาม แต

ยังไมปรากฏผลงานที่ชัดเจน ในสวนของงานวิจัยในกลุมนี้ มีกระจัดกระจายอยูในแวดวงสถาบันการศึกษาตางๆ
ทั้งที่เปนงานวิจัยและวิทยานิพนธในหลักสูตรระดับบัณฑิตศึกษา แตปญหาที่สําคัญคือ งานวิจัยลักษณะนี้
ขับเคลื่อนโดยความตองการของผูศึกษา (supply-driven) ไมมีทิศทางรวมกัน ขาดการจัดระบบและจัดการ
ความรู กลุมที่ 2 เปนการอบรมและเผยแพรความรูในสวนราชการ/องคกรอิสระ พบวา มีการจัดการศึกษา
และฝกอบรมดานสิทธิมนุษยชน หลักสูตรประกาศนียบัตรสิทธิมนุษยชนสําหรับนักบริหารระดับสูง (ปสม.) ซึ่ง

สถาบันพระปกเกลาและสํานักงาน กสม. รวมกันดําเนินการ และหลักสูตรการอบรมดานสิทธิมนุษยชนภาค
ประชาชนและทองถิ่นของกรมคุมครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม กลุมที่ 3 เปนการจัดการอบรม
และเผยแพรองคความรูโดยองคกรภาคประชาสังคม พบวามีการดําเนินงานในมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม

(มอส.) ภายใต “โครงการอาสาสมัครนักสิทธิมนุษยชน” ซึ่งขยายขอบเขตการทํางานมาจาก “โครงการ
อาสาสมัครนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน” เดิมใหความสําคัญกับการสรางนักกฎหมายดานสิทธิมนุษยชน
แตเนื่องจากปญหาละเมิดสิทธิมนุษยชนมักเปนประเด็นหลักในการทํางาน มอส. จึงขยายขอบเขตการทํางาน
ไปยังประเด็นอื่นๆ นอกจากประเด็นกฎหมาย โดย มอส. ดําเนินการคัดเลือกบัณฑิตที่จบปริญญาตรีทั้งในสาขา

กฎหมายและสาขาอื่น ๆ ฝกอบรมและจัดสงอาสาสมัครเขาไปทํางานกับองคกรพัฒนาเอกชน จนถึงป 2563
มีอาสาสมัครนักสิทธิมนุษยชนผานการอบรมไปแลว 14 รุน รวม 241 คน จากสถานการณขางตน จะเห็นไดวา
การวิจัยและพัฒนาองคความรูดานสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ยังมีอยูอยางกระจัดกระจาย ขาดการ
จัดระบบและจัดการองคความรูดังที่กลาวไปแลว สาเหตุสําคัญประการหนึ่ง คือ การขาดเจาภาพหลักที่มี

ทรัพยากรเพียงพอที่จะดําเนินการทั้งในดานการรวบรวมองคความรูและเผยแพรองคความรูตอสาธารณะ