Page 146 - รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
P. 146
๑๒ | - ผ
กรณีร้องเรียนที่ ๒๙๓/๒๕๔๗ รายงานที่ ตส. ๕๒๗/๒๕๕๐
เรื่อง สิทธิชุมชน กรณีโครงการก่อสร้างเขื่อนโปร่งขุนเพชร อ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ
สภาพปัญหา
เขื่อนโปร่งขุนเพชรเป็นโครงการชลประทานในความรับผิดชอบของกรมชลประทาน จะสร้างกั้นลําเชียงทา
อันเป็นสาขาใหญ่ของแม่น้ําชี กําหนดที่ตั้งหัวงานเขื่อนอยู่ในบริเวณบ้านกระจวน ตําบลโคกสะอาด อําเภอหนอง
บัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ พื้นที่น้ําท่วมประมาณ ๑๒,๓๐๐ ไร่ เดิมกําหนดพื้นที่ผิวน้ํา ๑๖.๒ ตารางกิโลเมตร ต่อมา
ลดลงเหลือ ๑๔.๖ ตารางกิโลเมตร และระดับความจุ ๑๑๒ ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อให้ไม่อยู่ในเกณฑ์ต้องศึกษา
ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. ๒๕๓๕
จํานวนผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงประมาณ ๓๐๐ ครอบครัว ๔ หมู่บ้าน ในท้องที่บ้านกระจวน บ้านห้วย
ทับนาย และบ้านใหม่ห้วยหินฝน ตําบลโคกสะอาด อําเภอหนองบัวระเหว และบ้านบุ่งเวียน ตําบลโป่งนก อําเภอ
เทพสถิต จังหวัดชัยภูมิ
ผู้ได้รับผลกระทบมี ๒ กลุ่ม คือ กลุ่มที่มีที่ดินที่ถูกน้ําท่วม และกลุ่มที่ไม่มีที่ดินทํากินหรือมีแต่ไม่ถูกน้ําท่วม
เพราะชาวบ้านรวมถึงชาวญากรูซึ่งเป็นคนพื้นถิ่นหากินกับป่า โดยเฉพาะบ้านใหม่ห้วยหินฝนและบ้านห้วยทับนาย
น้อย เก็บของป่าเป็นอาชีพหลัก จนกลายเป็นวิถีชีวิตของชุมชน เช่น หน่อไม้ ใบลาน เห็ด กะบุก ผักหวาน อึ่ง
สมุนไพรต่างๆ เป็นต้น โดยแทบจะไม่ต้องทําการเพาะปลูก
อ่างเก็บน้ําของเขื่อนจะทําลายป่าลาน แหล่งสมุนไพร และพืชอาหารที่ชาวบ้านพึ่งพาในการดํารงชีวิตและ
ขายเป็นรายได้ทางเศรษฐกิจ นอกจากนั้น ทําให้เกิดน้ําท่วมพื้นที่ป่าต้นน้ําชี ทําลายระบบนิเวศ และสภาพแวดล้อม
ที่ยังมีความสมดุลตามธรรมชาติ เนื่องจากชาวบ้านไม่ได้แผ้วถางเพื่อการเกษตรแผนใหม่ จึงเป็นการทําลายวิถีชีวิต
ของชุมชนและวัฒนธรรมท้องถิ่นดั้งเดิม ทําลายระบบวิถีชีวิตเศรษฐกิจระหว่างคนกับป่าที่พึ่งพากัน ทําลายอาชีพ
หลักของชาวบ้านในบริเวณอ่างเก็บน้ํา ได้แก่ การหาใบลาน หน่อไม้ ผักหวาน เห็ด อึ่ง สมุนไพร เป็นต้น
หลีกเลี่ยงการจัดทํารายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) โดยมีการลดพื้นที่ อ่างเก็บน้ํา ให้มาอยู่ในระดับที่
ไม่เข้าเกณฑ์การทําการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม
พ.ศ. ๒๕๓๕
ข้อมูลไม่ชัดเจนและไม่ครบถ้วน เพราะมีการปิดบังข้อมูลและหรือไม่มีข้อมูล เพราะไม่ได้ทําการศึกษา เช่น
ระดับที่น้ําจะท่วมถึง พื้นที่น้ําท่วม ใครได้ประโยชน์ ใครเสียประโยชน์ ไม่มีแนวทางที่จะช่วยเหลือผู้ที่ได้รับ
ผลกระทบ เป็นต้น
ต่อมา คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ ๒๕กรกฎาคม ๒๕๓๕ และวันที่ ๓ เมษายน ๒๕๔๔ ให้ระงับการ
ดําเนินโครงการเขื่อนโปร่งขุนเพชรเอาไว้ก่อน และให้มีการศึกษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและด้านสังคม โดยให้
ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบมีส่วนร่วมและรัฐบาลเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณ และได้มอบหมายให้ รศ.ดร.วรวิทย์
รายงานฉบับสมบูรณ์ “โครงการวิจัยเรื่อง รูปแบบ แนวทาง และมาตรการในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ํา
