Page 89 - วารสารวิชาการสิทธิมนุษยชน. ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม - ธันวาคม 2561)
P. 89
88 วารสารวิชาการสิทธิมนุษยชน
ก�รตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่�งรอบด้�น
เป็นที่ทราบกันดีในปัจจุบันว่า ไม่เพียงแต่รัฐเท่านั้นที่เป็นผู้กระทำาการละเมิดสิทธิมนุษยชน เอกชน
หรือภาคธุรกิจเองก็สามารถเป็นผู้กระทำาการอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนได้ เช่น การก่อสร้างโครงการขนาด
ใหญ่ต่าง ๆ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อสิทธิต่าง ๆ ในหลายมิติ อาทิ สิทธิชุมชน สิทธิในฐานทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม สิทธิในการประกอบอาชีพ สิทธิในสุขภาพ หรือในการประกอบการก็มีเรื่องของมิติสิทธิแรงงาน เป็นต้น
ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนในลักษณะของการดำาเนินธุรกิจข้ามพรมแดนในหลายประเทศทั่วโลก
โดยที่ยังขาดกลไกด้านสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศที่เป็นกลไกในลักษณะที่มีผลบังคับในทางกฎหมาย
จึงเกิดความพยายามขององค์การสหประชาชาติ (United Nations: UN) ในการจัดทำา “หลักการ
ชี้แนะว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ” (UN Guiding Principles on Business and Human
Rights: UNGP) เพื่อสร้างบรรทัดฐานเพื่อให้การดำาเนินธุรกิจเคารพสิทธิมนุษยชน โดยการรับรองของคณะมนตรี
สิทธิมนุษยชนของสหประชาชาติในปี 2554 ซึ่งประเทศไทยได้รับรองหลักการดังกล่าวด้วย
หลักการ UNGP นี้ประกอบด้วยเสาหลัก 3 เสา ได้แก่ เสาที่ 1 “ก�รคุ้มครอง (protect)” กล่าวคือ
รัฐมีหน้าที่ในการคุ้มครองทุกคนภายใต้เขตอำานาจรัฐ (jurisdiction) มิให้เกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้อง
กับการดำาเนินธุรกิจ รัฐจะต้องมีกระบวนการที่เหมาะสมในการปกป้อง สืบสวนสอบสวน ลงโทษ และเยียวยาผ่าน
นโยบาย กฎหมาย ระเบียบ และข้อบังคับที่มีประสิทธิภาพ เสาที่ 2 “ก�รเค�รพ (respect)” กล่าวคือ ธุรกิจมีความ
รับผิดชอบในการเคารพสิทธิมนุษยชน โดยบริษัทต้องรู้และแสดง (know and show) ว่าตนได้เคารพสิทธิมนุษยชน
บริษัทต้องรู้ผลกระทบ หลีกเลี่ยงการละเมิดสิทธิมนุษยชนของบุคคลต่าง ๆ ในทุกที่ที่มีการประกอบกิจการ ไม่ว่า
จะเป็นธุรกิจขนาดใดหรือธุรกิจประเภทใด และระบุผลกระทบที่จะเกิดขึ้น ถ้าบริษัทพบว่าเป็นสาเหตุหรือเป็น
ส่วนหนึ่งของผลกระทบทางลบต่อสิทธิมนุษยชน บริษัทต้องจัดให้มีหรือมีส่วนในกระบวนการเยียวยา
ที่มีประสิทธิภาพ และเสาที่ 3 “ก�รเยียวย� (remedy)” กล่าวคือ เมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนขึ้น
รัฐต้องมีกระบวนการที่ทำาให้แน่ใจได้ว่าเหยื่อ/ผู้เสียหายสามารถเข้าถึงการเยียวยาที่มีประสิทธิภาพ ไม่ว่าจะเป็น
กลไกทางศาลหรือกลไกที่นอกเหนือจากศาล หรือกระบวนการทางปกครอง และเมื่อปรากฏว่า ธุรกิจกระทำาหรือ
มีส่วนทำาให้เกิดผลกระทบทางลบต่อสิทธิมนุษยชน บริษัทถูกคาดหวังให้ริเริ่มหรือเป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการ
บรรเทาผลกระทบต่อบุคคล/ชุมชนในระดับปฏิบัติการที่มีประสิทธิภาพ
อนึ่ง คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้ตระหนักถึงความสำาคัญในการส่งเสริมให้ภาค
ธุรกิจเคารพสิทธิมนุษยชน โดยเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2559 กสม. โดยคณะอนุกรรมการด้านสิทธิทางเศรษฐกิจ
สังคม และวัฒนธรรม ได้จัดสัมมนา เรื่อง “ธุรกิจการท่องเที่ยวและการโรงแรมกับการเคารพสิทธิมนุษยชน
